Kısaca
- Kış aylarındaki hareketsizlik ve yüksek kalorili beslenme, karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor.
- Belirti vermeden ilerleyebilen bu durum, bazı kişilerde iltihaplanma, hücre hasarı ve fibrozise yol açabiliyor.
- Uzman Dr. Şule Namlı Koç, kilo kontrolü, düzenli hareket ve erken tanının önemine dikkat çekti.
Kış aylarında açık havada geçirilen sürenin azalmasıyla birlikte karaciğer yağlanması riski de yükselebiliyor. Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, bu dönemde karaciğer sağlığını korumanın yollarını anlattı.
Soğuk havanın tek başına karaciğer yağlanmasına yol açmadığı belirtiliyor. Ancak kış aylarında yürüyüşlerin azalması, uzun süre oturulması ve tatlı ile hamur işlerinin sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Karın çevresinde biriken yağ, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında sayılıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketimi ve gereksiz kalori alımı da riski artırabiliyor.
Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalin üzerinde yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) olarak adlandırılan bu tablo, bazı hastalarda iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyerek daha ciddi bir durum olan MASH’e dönüşebiliyor.
Karaciğer yağlanmasının yalnızca ileri yaşta ya da kilolu kişilerde görüldüğü düşünülüyor; oysa çocuk ve gençlerde de görülebiliyor. Normal kilo da riski tamamen ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci ve alkol kullanımı da değerlendirilmesi gereken etkenler arasında.
Yağlanma çoğu zaman belirgin bir şikayete yol açmıyor; ultrason ya da kan testlerinde tesadüfen saptanabiliyor. Yorgunluk ya da karnın sağ üst kısmında dolgunluk hissi görülebilse de bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayetin olmaması karaciğerde hasar olmadığı anlamına gelmiyor. Obezite, diyabet ya da başka metabolik risk taşıyan kişilerin belirti beklemeden değerlendirmeye gitmesi öneriliyor.
Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla fibrozis adı verilen nedbe dokusu oluşabiliyor. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Ancak her yağlanma bu aşamalara ulaşmıyor; ilerleme riski diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozis derecesine bağlı olarak değişiyor.
Kış aylarında sık tüketilen salep ve boza, hazırlanışına, eklenen şekere ve porsiyon büyüklüğüne göre enerji alımını artırabiliyor. Tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıklarla birlikte tüketildiğinde kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Bu nedenle porsiyon kontrolüne dikkat edilmesi, ilave şekerin sınırlandırılması ve öğünlerde sebze, baklagil ve yeterli proteine yer verilmesi öneriliyor.
Değerlendirmede yalnızca yağ miktarına bakmak yeterli değil; iltihaplanma ve fibrozis riski de ölçülmeli. Tanı ve takipte kan testleri ve ultrasonun yanı sıra FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemlerden yararlanılabiliyor. FibroScan, yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi veriyor. Karaciğer enzimlerinin normal çıkması fibrozis olmadığını kesin olarak göstermiyor; sonuçlar klinik bulgular, kan testleri ve diğer incelemelerle birlikte yorumlanıyor. Gerekli görülürse ek görüntüleme ya da karaciğer biyopsisi uygulanabiliyor.
Karaciğer sağlığını korumak için 7 öneri
Fazla kilonuz varsa kontrollü kilo verin. Yaklaşık yüzde 5 kilo kaybının karaciğerdeki yağ miktarını azaltabileceği belirtiliyor. Uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıpların iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabileceği ifade ediliyor.
Dengeli beslenin. Sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünleri tercih edin, şekerli içecekleri sınırlandırın ve porsiyon kontrolüne dikkat edin.
Haftada en az 150 dakika hareket edin. Sağlık durumunuz uygunsa orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapın. Dışarıda yürüyemediğiniz günlerde evde ya da kapalı alanlarda hareket edin.
Uzun süre oturmaktan kaçının. Özellikle kış aylarında hareketsiz kalma süresini azaltın ve gün içinde düzenli aralar verin.
Metabolik sorunlarınızı kontrol altında tutun. Diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar gibi riski artıran durumlarda doktorunuzun önerdiği takip ve tedaviyi sürdürün.
Zayıflama ürünlerini bilinçsizce kullanmayın. Kilo verme ilaçlarını ve bitkisel takviyeleri doktor önerisi olmadan kullanmayın; bazı ürünlerin karaciğer hasarına yol açabileceği belirtiliyor.
Kontrollerinizi ertelemeyin. Yağlanma belirti vermeden ilerleyebildiği için risk faktörü taşıyorsanız gerekli tetkikleri yaptırın ve takip planınızı doktorunuzla birlikte oluşturun.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
