Kısaca
- Kadınlarda sık görülen rahim ağzı kanseri, çoğu zaman belirti vermeden ilerleyen kanser öncesi hücre değişiklikleriyle başlayabiliyor.
- Türkiye’de 30-65 yaş arasındaki kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testi ile rutin tarama yapılıyor.
- HPV aşısı mevcut enfeksiyonu tedavi etmiyor, yeni enfeksiyonlara karşı koruma amaçlıyor; aşılı olan kadınların da taramalarını sürdürmesi gerekiyor.
Kadınlarda en sık görülen kanserlerin başında gelen rahim ağzı kanseri ve bu hastalığın en önemli nedenlerinden biri olan HPV enfeksiyonu, kanser öncesi hücre değişikliklerini çoğu zaman belirti vermeden ilerletiyor. Memorial Şişli Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü’nden Op. Dr. Gönül Çimen, HPV, tarama yöntemleri ve aşılar hakkında bilgi verdi.
Bir şikâyet ortaya çıkmadan riskli durumların olup olmadığını anlamak için rahim ağzı kanseri taraması yaptırmak gerekiyor. Kanser öncesi değişiklikler erken dönemde saptanıp tedavi edilirse kanser gelişmeden engellenebiliyor.
İnsan Papilloma Virüsü (HPV) toplumda yaygın görülen bir virüs grubu. Bazı yüksek riskli türlerin uzun süre vücutta kalması rahim ağzında hücresel değişikliklere yol açabiliyor; bunların bir bölümü yıllar içinde kansere dönüşebiliyor. Enfeksiyon ve bu değişiklikler herhangi bir belirti vermeden ilerleyebildiği için ağrı ya da siğilin olmaması HPV enfeksiyonunun bulunmadığı ya da taramaya gerek olmadığı anlamına gelmiyor. Düzenli tarama ve hekim kontrolleri aksatılmamalı.
Tarama ne zaman yapılmalı?
Tarama zamanı kişinin yaşına ve sağlık geçmişine göre belirleniyor. Türkiye’de rutin toplum taraması 30-65 yaş arasındaki kadınlarda beş yılda bir HPV-DNA testiyle yapılıyor. HPV testi pozitif çıkan, önceki taramasında anormal sonuç alan ya da özel risk taşıyan kişilerde daha yakın takip gerekebiliyor. Kontrol sıklığı, sağlık durumu ve test sonuçlarına göre hekim tarafından belirleniyor.
Tarama, rahim ağzından alınan örneklerle yapılıyor. HPV testi kanserle ilişkili yüksek riskli türlerin varlığına bakarken, smear testi rahim ağzı hücrelerinde anormal bir değişiklik olup olmadığını inceliyor. Hangi testin yapılacağı ve aralıkların ne olacağı yaş, önceki sonuçlar ve kişisel riskler dikkate alınarak belirleniyor.
Pozitif HPV testi tek başına kanser tanısı anlamına gelmiyor; ancak sonucun bir uzman tarafından değerlendirilmesi ve önerilen takibin tamamlanması gerekiyor. Yol; saptanan türe, smear sonucuna, yaşa ve önceki taramalara göre belirleniyor. Bazı kişilerde testin belirli bir süre sonra tekrarlanması öneriliyor, bazılarında ise rahim ağzının büyütülerek incelendiği kolposkopi ve gerektiğinde doku örneği alınması gerekebiliyor. Kanser öncesi değişiklik saptanırsa uygun takip ya da tedavi planlanıyor; bunların zamanında ele alınması kanser gelişiminin önlenmesine yardımcı oluyor. Tarama normal çıksa bile bir sonraki kontrolün önerilen zamanda yapılması önemli.
Aşı ve tarama birlikte
HPV aşısı, hedeflediği türlere karşı koruma sağlayarak bu türlerle ilişkili kanserlerin önlenmesine katkı veriyor. En büyük fayda virüsle karşılaşmadan önce uygulandığında görülüyor; aşılama 9 yaşından itibaren başlayabiliyor ve kız ile erkek çocuklarının erken yaşta aşılanması öneriliyor. Yetişkinlerde aşıdan yarar görülüp görülmeyeceği yaş, daha önce yapılan aşılar ve sağlık durumuna göre hekim tarafından değerlendiriliyor. Aşı mevcut enfeksiyonu ya da siğili tedavi etmiyor, yeni enfeksiyonlara karşı korumayı hedefliyor. Daha önce HPV saptanmış olması aşının her durumda işe yaramadığı anlamına gelmiyor. Aşı olan kadınlar da kendileri için önerilen tarama takvimini sürdürmeli.
HPV başlıca cinsel temas sırasında doğrudan deri temasıyla bulaşıyor ve belirtisi olmayan kişiler de virüsü aktarabiliyor. Prezervatif bulaş riskini azaltıyor, ancak genital bölgenin tamamını örtmediği için tam koruma sağlamıyor. Virüs hem kadınları hem erkekleri etkileyebiliyor. HPV testi virüsün ne zaman ya da kimden bulaştığını göstermiyor ve virüs yıllar sonra yeniden saptanabiliyor. Bu nedenle pozitif sonuçlar kişiler hakkında hüküm için değil, tıbbi değerlendirme ve takip planı için ele alınmalı.
Hangi belirtilerde hekime başvurulmalı?
Cinsel ilişki sonrası kanama, adet dönemi dışında ya da menopoz sonrasında görülen kanama ile özellikle kötü kokulu ve alışılmadık vajinal akıntıda hekime başvurulmalı. Bu belirtiler farklı nedenlerle de ortaya çıkabildiğinden muayene ile nedeni belirlenmesi önemli. Yakın zamanda tarama yaptırılmış olsa bile yeni başlayan şikâyetler değerlendirilmeli.
Son tarama tarihini kontrol etmek, tarama zamanı gelmiş olanların ya da ne zaman kontrol olacağını bilmeyenlerin kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurması önemli. Yaşa ve kişisel sağlık geçmişine uygun bir tarama planı oluşturulması, sonuçların öğrenilmesi ve önerilen takiplerin tamamlanması rahim ağzı kanserinden korunmada önemli bir yer tutuyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
