Kısaca
- Çocukların yüzde 80,1’i cep telefonu veya akıllı telefon kullanıyor, bu oran 11-17 yaş grubunda yüzde 89,8.
- Çocukların yüzde 92,7’si internet kullanıyor; en yaygın amaç video izlemek.
- Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı yüzde 10,2 olarak ölçüldü.
Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması’nın 2026 sonuçlarına göre 6-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 80,1’i cep telefonu ya da akıllı telefon kullanıyor. Araştırma, önceki yıllarda 6-15 yaş grubunu kapsıyordu; bu yıl kapsam genişletildi.
Araştırmanın kapsamı genişletildi. Önceki yıllarda 6-15 yaş grubu ele alınırken bu yıl 6-17 yaş grubu incelendi. Ayrıca 11-17 yaş grubunda üretken yapay zeka kullanımı ile siber zorbalığa ilişkin göstergeler ilk kez ölçüldü. Bu haberde aksi belirtilmedikçe ‘çocuk’ ifadesi 6-17 yaş grubunu karşılıyor. 6-10 yaş grubunun soruları kendisi ya da bir yakını yardımıyla, 11-17 yaş grubunun ise yardım almadan yanıtladığı belirtildi.
Telefon ve internet
Cep telefonu ya da akıllı telefon kullandığını belirten çocukların oranı yüzde 80,1 oldu. Yaş gruplarına göre bu oran 6-10 yaşta yüzde 66,2, 11-17 yaşta yüzde 89,8. Telefon kullanan çocukların yüzde 97,4’ü telefonu düzenli kullandığını söyledi. Telefon kullanımında 6-10 yaş grubunda en yaygın amaç yüzde 73,3 ile oyun oynamak, 11-17 yaş grubunda ise yüzde 87,8 ile internette gezinmek.
Düzenli telefon kullanan çocukların yüzde 37,8’i telefonunu en az 30 dakikada bir kontrol ettiğini belirtti. Bu oran 6-10 yaşta yüzde 17,2, 11-17 yaşta yüzde 48,0.
Çocukların yüzde 92,7’si internet kullanıyor. Yaş gruplarında bu oran 6-10 yaşta yüzde 86,6, 11-17 yaşta yüzde 96,9. Düzenli internet kullanan çocuklar arasında günde iki saat ve üzeri internette vakit geçirenlerin oranı hafta içi yüzde 53,0, hafta sonu yüzde 63,4.
Düzenli internet kullanan çocuklar interneti en çok video izlemek için kullanıyor; oran yüzde 86,2. Bunu yüzde 80,3 ile ders çalışma ve ödev ya da sunum hazırlama, yüzde 75,1 ile sosyal medya izliyor. En az yapılan etkinlik yüzde 17,9 ile çevrim içi derse ya da kursa katılmak.
Sosyal medya ve oyun
Sosyal medya kullanan çocukların oranı yüzde 69,8. Erkek çocuklarda bu oran yüzde 71,4, kız çocuklarda yüzde 68,1. Yaşa göre bakıldığında 6-10 yaşta yüzde 50,2, 11-17 yaşta yüzde 83,4.
Dijital oyun oynayan çocukların oranı yüzde 68,1. Erkeklerde yüzde 77,4, kızlarda yüzde 58,2. Yaş gruplarında ise 6-10 yaşta yüzde 69,1, 11-17 yaşta yüzde 67,3. Düzenli oyun oynayanların yüzde 92,7’si düzenli oynadığını belirtti; en çok tercih edilen tür yüzde 48,1 ile macera ve aksiyon. Bunu yüzde 44,5 ile strateji ve taktik, yüzde 41,6 ile spor oyunları izliyor.
Oyun konusunda 6-10 yaş grubunda en çok dile getirilen görüş, fazla oyunun sorumlulukları aksatması (yüzde 34,7). 11-17 yaş grubunda ise en sık ifade edilen, ebeveynlerin çok fazla oyun oynadığını düşünmesi (yüzde 34,5).
Ekran süresinin etkileri
Çocuklara ekran başında geçirdikleri sürenin yaşamlarına etkileri soruldu. Yanıt olarak ‘katılıyorum’ ya da ‘kısmen katılıyorum’ diyenlerin oranları şöyle: daha az kitap okuyorum yüzde 48,3; daha az ders çalışıyorum yüzde 42,2; ailemle daha az vakit geçiriyorum yüzde 33,0; arkadaşlarımla yüz yüze daha az görüşüp daha az oyun oynuyorum yüzde 26,8; daha az uyuyorum yüzde 25,4.
Üretken yapay zeka
11-17 yaş grubunda üretken yapay zeka kullanan çocukların oranı yüzde 63,0. Erkek çocuklarda yüzde 60,6, kız çocuklarda yüzde 65,5. Kullanım amacının en büyük payı yüzde 88,1 ile örgün eğitim; bunu yüzde 58,6 ile özel amaçlı kullanım izliyor.
Kullanmayan çocuklar için ilk neden, yapay zekanın varlığından haberdar olmamak; oran yüzde 68,9. Bunu yüzde 21,1 ile ihtiyaç duymamak, yüzde 18,7 ile nasıl kullanılacağını bilmemek ve yüzde 16,1 ile gizlilik, güvenlik ya da emniyet kaygısı izledi.
Siber zorbalık
Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı yüzde 10,2. Siber zorbalık yapan çocukların oranı yüzde 4,6; siber zorbalığa tanık olan çocukların oranı yüzde 23,6.
11-17 yaş grubundaki maruz kalan çocukların yüzde 73,3’ü zorbalığı yapanın yüz yüze tanıdığı bir arkadaşı ya da akranı olduğunu söyledi.
Zorbalığın gerçekleştiği dijital ortamlar arasında ilk sırada yüzde 56,5 ile anlık mesajlaşma uygulamaları var. Bunu yüzde 51,1 ile telefona gelen SMS ve benzeri mesajlar, yüzde 40,7 ile sosyal medya platformları, yüzde 24,9 ile internet oyunları, yüzde 20,6 ile telefon aramaları ve yüzde 16,3 ile sohbet odaları izledi.
En sık karşılaşılan tür yüzde 80,3 ile kırıcı ya da incitici mesajlar. Bunu yüzde 20,3 ile çocuk hakkındaki kırıcı mesajların başkalarına iletilmesi ya da herkesin görebileceği biçimde paylaşılması ve yüzde 15,8 ile asılsız söylenti ve hikâyelerin yayılması izledi.
Çocuklar zorbalığa en çok davranış biçimleri nedeniyle maruz kaldıklarını düşünüyor; oran yüzde 60,4. Fiziksel özellikler ya da dış görünüş yüzde 33,1, aile kökeni yüzde 4,4, maddi durum yüzde 2,4, engel durumu yüzde 1,7 ile neden gösterildi. Yüzde 9,4 ise ‘diğer’ yanıtını verdi.
Eğitimine devam eden 11-17 yaş grubundaki çocuklardan siber zorbalığa maruz kalma, yapma ya da tanık olma durumlarından en az birini yaşayanların oranı yüzde 28,1. Bu çocuklardan yüzde 7,8’i yaşadıklarının okula devam etmelerini etkilediğini söyledi. Bu oran erkek çocuklarda yüzde 5,3, kız çocuklarda yüzde 10,5.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
